Her yaz tıpkı acıyı yaşıyoruz. Gözümüzün önünde yanan ağaçlar, küle dönen canlılar, çaresizce elinden geleni yapmaya çalışan beşerler… Canım ülkemizin ormanları yanıyor ve biz yalnızca dehşet içinde seyredebiliyoruz…
Sadece ağaçlar değil, umutlarımız, nefesimiz, geleceğimiz de alev alıyor.
Ancak ben bu yazıyı yalnızca kaygı yanmak için değil, aynı vakitte farklı düşünmek için yazıyorum. Dertlenmekten dehşete kapılmaktan çaresizlik hissinden bıkmış olarak kaleme aldığım bu yazıyı yazmak hayli güç oldu. Lakin artık evvel zihinlerimizde sonra da çok önemli toplumsal davranışlarımızda değişime gereksinimimiz var. Biz değişirsek herkes değişecek çünkü!
Yangınların Gerisindeki Gerçekler
Konuya dizayncı başı ile bakmak gerekirse evvel bir durum tespiti yapalım. Empati süreci zati sınır safhada yüreklerimiz de tıpkı ormanlarımız üzere yangın yeri!
Türkiye, bilhassa Akdeniz ve Ege bölgelerinde iklim değişikliği, insan ihmali ve yetersiz önlemler nedeniyle her yıl daha büyük ve yıkıcı yangınlarla karşı karşıya kalıyor.
-
2021’deki Manavgat yangını, Türkiye tarihinin en büyük yangınlarından biri olarak kayıtlara geçti.
-
İhmal, sabotaj, sıcak hava dalgaları ve düşük nem üzere faktörler bu yangınların en önemli sebepleri ortasında.
-
Etkileri ise yalnızca tabiatla sonlu kalmıyor: Turizm, tarım, lokal halkın hayatı ve hayvan popülasyonları da önemli halde etkileniyor.
Peki bu döngüyü nasıl kırabiliriz? Paradigmaları değiştirmek zorundayız. Orman yangınları yalnızca teknik yada doğal afet problemleri ile açıklanmaz. Kültürel ve toplumsal bir esaslı değişime gereksinimimiz var.
Tasarım Odaklı Niyet ile Tahlil Arayışı Mümkün mü?
Tasarım Odaklı Fikir (Design Thinking), bir sorunu insan ve tabiat merkezli halde ele alarak yaratıcı tahliller üretmeyi gayeler. Bu yaklaşımın temel adımları:
-
Empati Kurmak – Tabiatla, lokal halkla, canlılarla.
-
Tanımlamak – Sorunu yalnızca ‘yangın çıktı’ değil, neden çıktığını, nasıl yayıldığını, hangi sistemlerin eksik olduğunu anlamak.
-
Fikir Üretmek – Kalıpların dışına çıkarak yenilikçi tahliller üretmek.
-
Prototiplemek – Küçük ölçekli denemeler yapmak.
-
Test Etmek – Gerçek sonuçlarla tahlilin işe yarayıp yaramadığını görmek.
Bana sorarsanız yangınları söndürür söndürmez oturup uzun mühlet doğal afetlerdeki eksikliklerimizi ve yapılması gerekenleri önemli manada konuşmamız gerek. Tabi bunun için ülke ve toplum gündemimizin saçma sapan şeylerle değişmemesi de gerekli. Lazer üzere odaklanmak zorunda olduğumuz, başta orman yangınları, sarsıntılar ve seller yalnızca başımıza afet geldiğinde değil, her vakit konuşulması ve hazır olunması gereken sorunlar olmalı.
Gelişmiş ülkeler ve kültürler sorunları çözerken mevcut tahlilleri gerçekleştirmenin yanı sıra çıkabilecek başka sorunları de ele alarak kapsamlı tahliller de üretiyor. Tahminen de bu yüzden yaşanan tüm felaketlerde can ve mal kaybı önemli manada en aza indirgenmiş oluyor.
Dünya’dan İlham Veren Yaratıcı Çözümler
- Avustralya – “Karınca Üzere Dronlar”
-
Avustralya’da yangın sonrası orman yenilemesi için dronlar kullanılıyor. Bu dronlar, tohumları otomatik olarak toprağa bırakıyor, tabiatın kendini süratlice onarmasını sağlıyor.
-
ABD – Yapay Zeka Dayanaklı Kestirim Sistemleri
-
Kaliforniya’da IBM Watson üzere sistemlerle yangın riski kestirim ediliyor. Rüzgar, nem, sıcaklık üzere datalar tahlil edilerek evvelce tedbir alınıyor.
-
İsrail – “Yangın Duvarı” Projesi
-
Yangınların yayılmasını engellemek için dijital yangın duvarları ve sensörlü çitler kuruluyor. Bu sistemler, tehlikeyi algıladığında bölge halkına otomatik ikaz gönderiyor.
-
Şili – Topluluk İştiraki ile Önleyici Eğitim
- Yerel halk ve çocuklar, yangınları önleyici davranışlar ve müdahale konusunda eğitiliyor. Yangın öncesi bilinçlendirme, yangından daha güçlü.
Türkiye İçin Yaratıcı ve Uygulanabilir Öneriler
-
Topluluk Temelli Erken İkaz Sistemleri: Köylülerin ve köy ormanlarında yaşayanların cep telefonlarına gelen erken ikazlar, alevlerin büyümeden durdurulmasına yardımcı olabilir.
-
Dijital Yangın Haritaları ve Gönüllülük Uygulamaları: Gönüllülerin ve mahallî halkın riskli bölgeleri anlık bildirmesine imkan sağlayan taşınabilir uygulamalar geliştirilmeli.
-
Yangın Sonrası Ekolojik Tamir Kampları: Gençlerin, gönüllülerin ve uzmanların bir ortaya geldiği yaz kampları ile tekrar ağaçlandırma ve canlıları muhafaza projeleri yürütülmeli.
-
Yenilikçi Eğitim Kampanyaları: Yangına sebep olabilecek davranışlara karşı (izmarit atma, cam şişe bırakma gibi) kısa sinemalar, oyunlar ve VR simülasyonları ile bilinçlendirme yapılmalı.
Unutmamalıyız: Doğayı korumak, geleceğimizi kurtarmaktır.
Biz tabiata muhtacız, tabiat bize değil. Bu yüzden sıkıntı yalnızca ‘yangın söndürmek’ değil, yangın çıkmasını önlemek ve tabiatla birlikte tekrar tasarlamak.
X
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar büsbütün müelliflerinin özgün niyetleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
