Para, hayatımızda değerli bir yere sahiptir. Beynimizi bile etkiler! Finansal kararlar alırken yalnızca elimizdeki sayılarla ilgilenmeyiz. Birebir vakitte hisler, endişeler ve motivasyon devreye girer. Bunlar da beynimizin çeşitli bölgelerinin tetiklenmesi ile olur!
Para ile ilgili süreçlerde beynin hangi bölgelerinin etkin olduğunu ve nasıl çalıştıklarını merak ediyor musunuz? Gelin, birlikte beynimizin içine girelim!
1. En değerli konu planlama yaparak karar vermek! O yüzden prefrontal kortekse bakalım.
Para ile ilgili kararlar verirken beynimizin prefrontal korteks bölgesi etkin olur! Mantıklı bir formda düşünmemizi, plan yapmamızı ve sorun çözmemizi sağlayan bir bölgeden bahsediyoruz. Problem bütçeleme yapacaksınız ya da yatırım için karar alacaksınız, bu bölge ağır olarak çalışır! Risk ve yarar tahlillerini yapar, gelecekte neler olacağını gözden geçirir. Tüm bunların yanında bir de dürtüsel hareketleri de denetim eder!
Bu kısım istikrarlı çalışmalı ki para ile ilgili aldığımız kararlar sağlıklı olsun… Şayet bu bölge ziyan görürse finansal olarak karar alma yeteneği kaybedilebilir. Tüm hislerin dengelenmesi için de çok kıymetlidir. Bu yüzden para idaresindeki yetenekler bu bölgeye sıkı sıkıya bağlı!
2. Tatmin hissetmemiz gerekir! Bu yüzden nucleus accumbens devreye girer.
Nedir nucleus accumbens? Ödül merkezi! Haz ve tatmin duygusu ile ilişkilenen bir bölgeden bahsediyoruz. Beklenmedik çıkarlar elde ettiğinizde ya da alışveriş yaptığınızda bu bölge etkin olarak çalışır. Para günümüzde bir motivasyon kaynağı olduğu için nucleus accumbens ile yakından bağlıdır. Maddi mükafatlar karşısında duyulan heyecan ve tatmin genel olarak bu bölge tarafından sağlanır.
Fakat bu kısmın çok etkin olması güzel değil… Gereksiz risk alma ve bilinçsiz bir biçimde tüketme üzere sorunları beraberinde getirebilir. Bu yüzden dürtüsel davranışlardan uzak durulması gerekir! Finansal ilerlemelerin duygusal istikametini şekillendiren nucleus accumbens, mantıktan kopmamalı.
3. Biraz da korku olmalı ki riskleri algılayabilelim! Bu noktada amigdala yanımızda.
Yine duygusal süreçlerle uğraşan bir yer ile karşınızdayız! Para ile ilgili mevzularda dehşet ve tasayı bize aşılayan bir yer. Maddi kayıp yaşandığı vakit ya da riski ile karşılaşıldığında bu bölge tetiklenir. Borç korkusu, yatırımların tedirginliği… Bunların hepsi amigdala ile bağlantılıdır. Velhasıl tehdit algısından bahsediyoruz!
Ama olumsuz bir şey üzere düşünmeyin… Gereksiz risk almanızı önler ve temkinli davranmamızı sağlar. Amigdala sayesinde oluşan finansal kaygılar aslında sizi mantıklı kararlar almaya itiyor. Hislerinizi istikrarda tutmanıza yardımcı olur.
4. Öğrenelim ki adımlarımızı daha sağlam atalım! Hippokampus bizi geliştiriyor.
Para ile ilgili deneyimleriniz bir kenara atılmaz. Hippokampus sayesinde hepsini hatırlayabilir ve bir şeyler öğrenebilirsiniz. Hem kısa hem de uzun periyodik hafıza süreçlerini yöneten bir yerden bahsediyoruz! Geçmişte yaşadığınız maddi yanılgıları ve muvaffakiyetleri biriktirir. Bunun yanında finansal bir bilgi öğrendiğinizde ve uygulamaya koymak istediğinizde çabucak devreye girer!
Bilgileri işleyerek alışkanlıkları düzenleyen hippokampus sayesinde pata ile ilgili eğitimleriniz fonksiyonel olabilir. Finansal tecrübelerinizden ders çıkartarak kendinizi geliştirebilirsiniz! Öğrenme ve hatırlama finansal muvaffakiyet için değerli bir yerdedir.
5. Duygusal olarak ne durumda olduğunuzu bilmelisiniz! İnsula tam olarak bunu sağlıyor.
İçsel durumunuzu fark etmek için var olan insuladan bahsedeceğiz! Yatırım yaparken ya da harcama esnasında bir iç ıstırabı yaşanabilir. Bu his insuladan gelir. Finansal olarak karar alırken tekrar devreye hisler girer. Vücudunuzda bu hisleri hissedebilirsiniz ya da belirtileri görebilirsiniz. İşte insulanın misyonu bu!
Riskleri yanlışsız bir formda algılamanızı ve şuurlu bir halde hareket etmenizi sağlar. Para idaresi yaparken hissettiklerimiz insulanın tesirleri sayesinde oluşur. Böylelikle daha sağlıklı bir halde adım atılabilir. Yanı his ve mantık ortasında bir köprüdür!
6. “Çok seçenek var, hangisini seçmeliyim?” Merak etme orbitofrontal korteks seninle!
Ödül ve ceza beklentilerimizi oluşturan bir bölge ile sizlerleyiz! Hangi seçeneğin daha karlı ya da az riskli olacağını tahlil ettiğiniz vakit bu bölge faal olur. Mesela alışveriş sırasında iki farklı eser ortasında kaldınız. Maliyetlerini, yararlarını karşılaştırmak istediniz. Orbitofrontal korteksin işi! Birebir vakitte hem toplumsal hem de etik kararlar verirken de etkin olur.
Hasar gördüğü vakit risk idaresi konusunda sorunlar yaşanabilir. Ani kararlar alınabilir… Para kazanma ve harcama noktasında istikrarlı olabilmeniz ve en âlâ tercihi yapabilmeniz bu bölgeye bağlıdır.
