Bir Katliamın Anatomisi: 2 Temmuz 1993 Madımak Oteli’nde Yaşananlar

1993 yılında Sivas’ta düzenlenen dört günlük Pir Sultan Abdal Kültür Etkinlikleri’ne, çoğunluğu Alevilerden oluşan müellifler, sanatkarlar ve düşünürler söyleşilere katılmak, kitaplarını imzalamak, yapıtlarını paylaşmak üzere davet edildi. Şenliğin açılış günü olan 1 Temmuz’da konuşma yapan isimlerden biri de muharrir Aziz Nesin’di.

Olaylardan iki gün evvel, kentte dağıtılan bir bildiride Aziz Nesin’in Aydınlık gazetesinde yayımlamaya başladığı “Şeytan Ayetleri” kitabına atıf yapılmış; Nesin açık biçimde amaç gösterilmişti. Birebir bildiride devrin valisi Karabilgin’in etkinliklere takviye vermesi de sert biçimde eleştiriliyordu. Aziz Nesin için “Müslümanlarla alay edercesine kentte dolaşıyor” tabirleri kullanılmıştı.

2 Temmuz Cuma günü, namaz çıkışında kalabalık bir küme aktifliklerin düzenlendiği kültür merkezine yanlışsız yürüyüşe geçti. “Sivas laiklere mezar olacak” sloganlarının atıldığı kalabalık, yeni dikilen “Halk Ozanları” heykelini de amaç aldı; heykel yıkıldı, yerlerde sürüklendi.

Yaklaşık iki saat sonra otelin içi de ateşe verildi. Kalabalık dağılmadı; tersine, otel yanarken sloganlar ve tezahüratlar sürdü. İhlas Haber Ajansı tarafından olay yerinde kaydedilen manzaralarda, kimi bireylerin “Yakın!” diye bağırdığı, bir oburunun ise alevleri gördüğünde “Cehennem ateşi işte!” dediği net bir formda duyuluyordu.

Gün uzunluğu devam akınlarda otel önünde 15 bini aşkın gericinin toplandığı resmi raporlarda yer aldı. Saldırganlar Cuma namazından ellerinde akaryakıt bidonlarıyla çıkarak gözlerini kırpmadan 33 kişiyi canlı diri yaktı. 

Madımak Oteli’nin önündeki araçlar ateşe verildi, otelin camları kırıldı, içeridekiler büyük bir tehlike altındaydı.

Bölgeye güvenlik takımlarının geç geldiği ve hiç müdahalede bulunmadığı katliamın manzaralarında yer alıyor.

30 Haziran – 1 Temmuz 1993

Pir Sultan Abdal Kültür Aktiflikleri başlıyor.

Türkiye’nin dört bir yanından Alevi sanatkarlar, ozanlar, müellifler ve aydınlar Sivas’a geliyor.

Katılımcılar ortasında Aziz Nesin, Metin Altıok, Hasret Gültekin, Muhlis Akarsu üzere isimler yer alıyor.

Etkinlik programı basına yansıyor. Aziz Nesin’in Salman Rüşdi’nin Şeytan Ayetleri kitabını çevirmekte olduğu bilgisi duyuluyor.

2 Temmuz 1993 – Cuma

11.00 – 12.00

Cuma Namazı – Sivas Ulu Camii

Cuma namazından çıkan bir küme gerici “Aziz Nesin dışarı!”, “Sivas Aziz’e mezar olacak” üzere sloganlarla yürüyüşe başlıyor.

Kalabalık giderek büyüyor, valilik binası önünde toplanıyor.

13.30 – 14.00

Valilik önünde protesto

Kalabalık, Madımak Oteli’ne gerçek yöneliyor.

O sırada otelde 100’den fazla sanatçı, gazeteci ve iştirakçi bulunuyor.

Polis, göstericileri engellemekte yetersiz kalıyor.

14.00 – 18.00

Madımak Oteli önünde saldırı

Gericiler otelin önünü kuşatıyor, taşlar ve sloganlarla binayı maksat alıyor.

Saatlerce süren bu kuşatma sırasında saldırganlar, otelin alt katına kadar giriyor.

Otel binası ateşe veriliyor. Alevler kısa müddette binayı sarıyor.

18.00 – 20.00

İtfaiye grupları geç müdahale ediyor.

Görüntülerde güvenlik güçlerinin saldırganlara müdahale etmediği görülüyor. 

Otel içinde mahsur kalanlar, dumandan zehirleniyor yahut yanarak can veriyor.

Bazı şahıslar, otel çatısından kurtarılıyor.

2 Temmuz 1993’te, Sivas’taki Pir Sultan Abdal Şenlikleri sırasında şeriat isteyen gericilerin katliamında Aziz Nesin sağ olarak kurtuldu. 

Müjdat Gezen 2015 yılında Baş mecmuasında yazdığı yazıyla Aziz Nesin’in katliam dair aktardıklarını kaleme almıştı. Gezen’in yazdıkları şöyleydi:

Aziz Nesin’e çok tehdit gelirdi. Konuşurduk, “Korkmuyor musun?” filan diye… Aziz Abi de “Oğlum bizim kaygı duvarını çoktan aştık” kaygısı. Sivas Madımak olayında çok endişelendim. Saatlerce telefonla arayıp, ulaşmaya çalıştım. En sonunda Ankara’daki konutunda buldum. “Abi korktun mu” dedim. “Korktum” dedi ve çok can acıtıcı bir kelam söyledi: “Yakılarak ölmekten korktum Müjdat…” Ve sonra o gün yaşadıklarını anlatmıştı. Madımak’taki oda arkadaşıyla birlikte üstlerini ıslatmışlar. 

Oda arkadaşı demiş ki, “Gel şu yatağa sırtüstü yatalım cesedimizi bulanlar korktuğumuzu anlamasınlar.” Tüylerim diken diken olmuştu bunu Aziz Nesin’den dinlediğimde…Aziz Nesin, öldüğünde gömüldüğü yerin bilinmesini istemiyordu. Bu türlü bir vasiyeti vardı. Nedeni ise kabir ziyaretine karşı olmasıydı. O yüzden öldüğünde onu gömmeden bir gece evvel 7 tane çukur kazdırdık. O çukurlardan bir adedine gömülecek, kimse de hangisi olduğunu bilmeyecekti. Oğulları Ali ile Ahmet basını meşgul ederken ben artta ambulanstan naaşı indirdim ve gömeceğimiz yere gerçek ilerlemeye başladım. 

O sırada bir baktım uzaktan helikopter sesi geliyor. Çabucak oradaki misyonlu çocuğa “Çabuk bulunduğumuz yere göm üstünü de greyderle kapa…” Apar topar gömdük. Biz de birebir anda bütün çukurları kapatmaya başladık. Böylelikle helikopterden sinema çekenler Aziz Nesin’in naaşının hangi çukurda olduğunu anlayamadılar. Yalnızca ailesine ve çok merak eden birkaç yakın dostumuza “Buraya gömdük bilginiz olsun” dedim onlar dışında da kimse bilmedi, bilmeyecek nereye gömüldüğünü… Orta sıra gittiğim vakit onu ziyaret ediyorum. Orada yatıyor artık üzerinde de çocuklar oynuyor.

• Muhlis Akarsu – 45 yaşında, sanatçı

• Muhibe Akarsu – 44 yaşında, Muhlis Akarsu’nun eşi

• Gülender Akça – 25 yaşında

• Metin Altıok – 53 yaşında, şair, muharrir, felsefeci

• Mehmet Atay – 25 yaşında, gazeteci, fotoğraf sanatçısı

• Sehergül Ateş – 30 yaşında

• Behçet Sefa Aysan – 44 yaşında, şair

• Erdal Ayrancı – 35 yaşında

• Asım Bezirci – 66 yaşında, araştırmacı, yazar

• Belkıs Çakır – 18 yaşında

• Serpil Canik – 19 yaşında

• Muammer Çiçek – 26 yaşında, aktör

• Nesimi Çimen – 62 yaşında, şair, sanatçı

• Carina Cuanna Thuijs – 23 yaşında, Hollandalı akademisyen

• Serkan Doğan – 19 yaşında

• Hasret Gültekin – 22 yaşında şair, sanatçı

• Murat Gündüz – 22 yaşında

• Gülsüm Karababa – 22 yaşında

• Uğur Kaynar – 37 yaşında, şair

• Asaf Koçak – 35 yaşında, karikatürist

• Koray Kaya – 12 yaşında

• Menekşe Kaya – 15 yaşında

• Handan Metin – 20 yaşında

• Sait Metin – 23 yaşında

• Huriye Özkan – 22 yaşında

• Yeşim Özkan – 20 yaşında

• Ahmet Özyurt – 21 yaşında

• Nurcan Şahin – 18 yaşında

• Özlem Şahin – 17 yaşında

• Asuman Sivri – 16 yaşında

• Yasemin Sivri – 19 yaşında

• Edibe Sulari – 40 yaşında, sanatçı

• İnci Türk – 22 yaşında, Gazi Üniversitesi Eczacılık Fakültesi öğrencis

• 2 otel çalışanı da katliamda ömrünü yitirdi: 

• Ahmet Öztürk – 21 yaşında

• Kenan Yılmaz – 21 yaşında

Katliamda hayatını kaybedenlerin en yaşlısı 66 yaşındaki edebiyatçı Asım Bezirci, en genci ise folklor grubunda yer alan 12 yaşındaki Koray Kaya’ydı.

2 Temmuz olaylarında Süleyman Demirel’in yerine misyona gelen Tansu Çiler’in vazifesi devralmasının üzerinden 1 hafta geçmişti. Çiller, Madımak Oteli’nde yaşananlarından akabinde ‘Çok şükür, otel dışındaki halkımız bir ziyan görmemiştir” tabirlerini kullandı. 

Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel ise olayın ‘münferit olduğunu’ argüman etmiş ve ‘Olay münferittir. Ağır tahrik var. Bu tahrik sonucu halk galeyana gelmiş… Güvenlik kuvvetleri ellerinden geleni yapmışlardır… Karşılıklı kümeler ortasında çatışma yoktur. Bir otelin yakılmasından ötürü can kaybı vardır” diye konuşmuştu.

İçişleri Bakanı Mehmet Gazioğlu ise Aziz Nesin’i ‘Aziz Nesin’in halkın inançlarına karşı bilinen tahrikleriyle halk galeyana gelerek reaksiyon göstermiştir” kelamlarıyla amaç göstermişti.

1993 yılında yaşanan Madımak katliamı davası 2014 yılına geldiğimizde vakit aşımı gerekçesiyle kapatıldı. Kitle örgütleri ve kimi siyasi partiler ‘insanlık hatalarında vakit aşımının kaldırılmasını’ talep etti.

Mahkeme Başkanı ise ‘İnsanlık suçunda vakit aşımı olmaz ancak bu kabahati işleyenler kamu vazifelisi değil sivil oldukları için davanın düşmesine karar verilmiştir’ dedi. 

Sivas Katliamı’na ait firari 3 sanığın yargılandığı son davada da karar 14 Eylül 2023’te çıktı. Mahkeme heyeti, davanın düşmesine karar verdi.