Bazı beşerler var, ne kadar kazanırlarsa kazansınlar cüzdanları daima boş, kartları daima limitte. Ay sonu gelsin de toparlanırım derler lakin ay sonu geldiğinde tekrar eksiye düşerler.
Peki neden kimilerimiz parayı elde tutmakta bu kadar zorlanıyor? Bu yalnızca savurganlık sorunu mi, yoksa altında yatan daha derin nedenler mi var? Gel, birlikte ayrıntılıca bir bakalım.
1. Parayı yarınlar yokmuşcasına harcamak, en büyük tuzaklardan biri.
Bazı beşerler için para, yalnızca bugünü yaşamak için bir anahtardır. Yani biriktirmek ya da yatırım yapmak üzere kavramlar yoktur başlarında. Bu biraz mukadderatçı, biraz da anlık yaşama eğiliminden kaynaklanır.
Oysa para tıpkı vakitte geleceği kurmak, inançta hissetmek ve gayelere ulaşmak için de bir araçtır. Şayet onu yalnızca harcamalık görüyorsan, elinde durmaması çok doğal.
2. Bütçe planı yapmamak, arabayı haritasız sürmeye emsal.
Ne kadar kazandığını bilmek hoştur lakin neye ne kadar harcadığını bilmiyorsan, işte orada külfet başlar. Pek çok insan “ya harcamıyorum ki” diye düşünür lakin ay sonunda “nereye gitti bu para?” diye kendini sorgularken bulur. Zira aslında harcıyordur, yalnızca farkında değildir.
Kira, fatura tamam fakat dışarıda içilen kahveler, markette sepete atılan “ufak tefek” şeyler… Bütçe yapmayan biri için bunlar görünmez lakin ay sonunda hesaba tesir eden şeylerdir.
3. Duygusal harcama alışkanlığı; moralin bozulduysa alışverişe, sevindiysen yemeğe.
Para yalnızca gereksinimlere değil, hislere da harcanabiliyor. Kendini berbat hissedince alışverişe koşmak, uygun haber alınca kendini ödüllendirmek için dışarıda ziyafet çekmek… Bu üzere refleksler, aslında iç dünyadaki eksikleri maddi şeylerle doldurma uğraşı.
Biliyoruz yeterli geliyor. Hiç yapmayalım değil alışılmış ki ortada yapalım lakin istikrarda tutmak lazım. Aksi halde bu tıp harcamalar kısa vadede uygun hissettirse de uzun vadede cüzdana pek yaramıyor.
4. Azıcık keyif de yapamayacak mıyım? mazeretiyle yapılan küçük harcamalar çığrından çıkabiliyor.
Kendini yoksun bırakmamak elbette kıymetli. Ancak her küçük harcamayı bir kezden bir şey olmaz mantığıyla yapmak, sonunda büyük bir açık yaratıyor.
Her gün dışarıdan kahve almak, marketten tatlı bir şeyler almak, ay sonunda yüzlerce liraya denk gelebiliyor. Küçük harcamaların toplam tesiri bazen büyük harcamalardan daha fazla oluyor lakin göz gerisi edildiği için fark edilmiyor.
5. Finansal maksat belirlememek, paranın tarafını kaybettirir.
Nereye gitmek istediğini bilmeyen bir gemi, rüzgâr nereye yapıtsa oraya sürüklenir. Para da motamot bu türlü. Şu kadar birikim yapacağım, 3 yıl sonra mesken alacağım, çocuğum için fon oluşturacağım üzere net amaçlar yoksa, para elde uzun müddet kalmıyor.
Oysa bir gaye varsa, o gayeye ulaşma motivasyonu bile seni harcama yaparken iki defa düşündürür.
6. Kredi kartını gerçek kullanmamak, gelecekten çalmak demek.
Kredi kartı, denetim edilebildiğinde hayat kolaylaştırır. Lakin denetim kaybolduğunda adeta tabansız bir kuyu haline gelir. Yeteri kadar taksitle her şeyi alabilirsin mottosuyla alınan eşyalar, ay sonunda kabarık ekstre olarak döner.
Minimumu ödenmiş birikmiş borçlarsa, faizle birlikte katlanır.
7. Ay sonunda toparlarım ya… dememek lazım.
Birçoğumuzda, ay başında harcamayı abartır zira ay sonu gelince maaşla her şeyin sıfırlanacağına inanırız. Bu, kısa vadeli düşünme eğilimidir. Seni daima sıfırlayan lakin asla ilerletemeyen bir döngüye sokar. Para idaresi, bugünü değil bütünü görmekle ilgilidir. Ayın 1’i ile 30’u birebir plan içinde düşünülmeli.
8. Onlar yapıyor ben neden yapmayayım? hiiiiiç dememek lazım!
Instagram, TikTok, YouTube… Daima birileri tatilde, daima birileri alışverişte. Biz neden olmayalım? İster istemez bu kıyaslama, seni görünür tüketim tuzağına sürüklüyor. Kendin için değil, diğerlerine göstermek için harcamaya başlıyorsun. Bu da paranın çok süratli akmasına neden oluyor. Halbuki herkesin ömür stili, geliri ve önceliği farklı. Kendi yolunu çizmeyi öğrenmezsen, oburlarının yolunda savrulursun.
9. Para biriktirmeyi erteleme.
Biraz daha kazanayım, o vakit birikime başlarım. Bu ayı bir atlatalım o denli başlarız…
Eğer 10 ünite kazanırken biriktiremiyorsan, 20 ünite kazandığında da biriktiremeyeceksin. Zira sorun ölçü değil, alışkanlık. Birikim yapmayı bir gelir düzeyi değil, bir ömür biçimi olarak görmek gerekiyor. Ne kadar küçük olursa olsun, sistemli birikim yapmak, finansal itimadın temelidir.
10. Finansal bilgi eksikliği, parayla sağlıklı alaka kurmayı zorlaştırır.
Faiz oranı nedir, enflasyon nasıl tesirler, tasarruf hesabıyla yatırım hesabı farkı nedir… Bunlar sana çok teknik gelebilir ancak aslında bunlar temel bilgiler. Parayı yönlendirebilmek için evvel onu anlamak gerekir.
Ne yazık ki bu mevzular birden fazla insan için karmaşık geliyor ve bu yüzden büsbütün uzak duruluyor. Halbuki birkaç temel bilgiyle bile paranı daha verimli yönetmek mümkün.
11. Disiplin yoksa, hiçbir sistem işe yaramaz.
İşin sonunda istediğin kadar bütçe yap, gaye belirle, plan oluştur… Şayet disiplinli bir biçimde bunlara sadık kalmıyorsan, işler tekrar sarpa sarar.
Finansal disiplin, biraz da kendinle yaptığın bir muahededir. O muahedeye sadık kaldıkça inançta hissedersin. Disiplin, yalnızca finans değil, hayat idaresidir.
