Bu yazının birincisini 15 Nisan 2022 tarihinde Türkiye’de iken yazmıştım, okumayanlar buradan ulaşabilir. O tarihlerde merkezi imtihanlar, okulun gereksinimlerine yanıt verme ve okuldan beklenenlere karşılık verme üzerine kurmuştum birinci yazıyı. Ortadan geçen üç yılda Uşak Üniversitesi’nden istifa ile sonuçlanıp Amerika’ya yerleşmekle sona eren süreçlerden ötürü kendi kederime düşmüş olsam da bu bahisler üzerine orta ara yazmayı çizmeyi bırakmadım. Bununla birlikte yeni bir kavram olması açısından kültür-eğitim ahengi konusu da gündemime geldi.
Geçtiğimiz hafta dünyanın en büyük eğitim araştırmaları kongresi olan AERA konferansı yaşadığım kentte oldu.
Bu vesile ile eski dostlarla konuşup gündeme dair görüş paylaşma talihimiz oldu. Eğitimde ölçme alanının bedelli hocalarıyla birlikte olmak ve eğitim konuşmak çok uygun geldi. Aslında tam da bu anda Amerikan eğitim sistemi içerisinde doktora yapmış ve yükle Amerika’da öğretmenlik yapan geneli Türk bir kısmı da öbür milletlerden olan bu arkadaşlarımın neden diğer ülkelerdeki (özellikle Türkiye’deki) muadillerine nazaran daha başarılı olduklarını düşündüm.
Amerika’da derse giren pek çok arkadaşım genelde öğrencilerden şikayet ederler. Sistemin en başarılı çalışan halkası doktora eğitimi olmakla bir arada bize nazaran kalite aşağıya gerçek indikçe düşmektedir. Şu anda hem lisede hem de ortaokulda çocuğum olduğundan süreci daha yakından takip etme talihi buluyorum. Bizimle olan farklılıklarını deneyim ederken en çok takıldığım husus kültürle uyumluluk oldu. Amerikan eğitim sistemi Amerikan kültürünün uyumlu bir modülü olarak göze batıyor. Okul ve okul dışındaki ömür harikulade bir ahenk içerisinde devam ediyor. Daima ıslahata gereksinim duymayan bu yapı ufak iyileştirmeler ile ömrünü sürdürüyor. Akşamdan sabaha öğretmen eğitimleri, sürekli değişen öğretim metod ve sistemleri yerine sisteme daha küçük müdahaleler ile sistemi aktüel tutmaya yönelik bir hal var.
Bizde ise sistemin daima büyük değişimlere uğraması, zati ağır aksak giden yapının trendlerden önemli etkilenmesi, kaldıramayacağı yüklerin altına sokulması en temel sorunların başında geliyor. Taylandlı bir eğitimci arkadaşım ile TIMSS sonuçları üzerinde konuşurken ülkelerinin de misal ıslahatlar yapması gerektiğini anlatıyordu. Maksada koyduğu başarılı (!) Batılı ülkelerin sistemlerine methiyeler düzerken emsal bir sistemi Tayland’a götürmek istediğini söyledi. Ben buna şöyle bir karşılık verdim:
Bu dediklerini hangi bedel karşılığında yapacaksın?
Tayland kültürel olarak görece çalışkanlığı Batı’ya nazaran farklı tanımlayan, sorumluluk üzere kavramlardan uzak bir kültürün karar sürdüğü bir yer. Bu türlü bir ülkeye Batı tandanslı eğitim sistemi ithal etmek!!!
Arkanıza yaslanın ve son devirde eğitimde moda olan ve tartıyla Batı eğitim sistemlerinde karşılaştığımız ve bize dayatılan kavramları düşünün:
-Yaratıcılık
–İşbirliği
-İletişim
-Kritik düşünme
-…
liste uzar masraf.
Peki bunlar bizim kültürümüzün neresindeler?
Örneğin Yaratıcılık kavramı:
Yaratıcılık kültürel manada açıklık, müsamaha ve çeşitliliğe dayalı bir ortam gerektirir. Farklı kanılara ve ömür biçimlerine hürmet gösterilen, eleştirel niyetin teşvik edildiği toplumlarda yaratıcı fikirler daha kolay ortaya çıkar. Sanata ve estetik bedellere değer veren kültürler, bireylerin hayal gücünü besler. Ayrıyeten risk almayı ve başarısızlığı öğrenme sürecinin bir kesimi olarak gören anlayış, yaratıcı denemeleri cesaretlendirir. Eğitim sisteminin esnekliği ve merak hissini teşvik etmesi de yaratıcılığın gelişmesinde değerli rol oynar. Kültürel çeşitlilik ise farklı bakış açılarını bir ortaya getirerek özgün fikirlerin oluşmasını sağlar.
Ya da İşbirliği:
İşbirliği kültürel manada itimat, hürmet, açık irtibat ve ortak emel şuuru gerektirir. Bireylerin birbirine inanç duyduğu, farklı görüş ve kimliklere hürmet gösterildiği toplumlarda işbirliği daha kolay gelişir. Açık ve empatik irtibatı teşvik eden bir kültür, bireylerin fikir alışverişinde bulunmasını ve birlikte hareket etmesini sağlar. Ayrıyeten ortak kıymetler ve amaçlar etrafında birleşen bireyler, sorumluluğu paylaşarak sürece daha faal katılır. Bu çeşit bir paylaşım ve iştirak ortamı, sürdürülebilir ve yaratıcı işbirliklerinin temelini oluşturur.
Peki irtibat?
İletişim, kültürel olarak işbirliği ve yaratıcılığın temelini oluşturan bir ögedir. Tesirli bir irtibat ortamı, bireylerin fikirlerini özgürce tabir edebildiği, farklı görüşlerin hürmetle dinlendiği ve karşılıklı anlayışın ön planda olduğu bir kültürle mümkündür. Açıklık, empati ve geri bildirime bedel veren toplumlarda bağlantı yalnızca bilgi alışverişi değil, birebir vakitte ortak mana üretme sürecidir. Bu cins bir kültür, hem bireyler ortası ilgileri güçlendirir hem de yaratıcı ve üretken işbirliklerini dayanaklar.
Bir de kritik düşünmeye bakalım:
Kritik düşünme, kültürel manada fikir özgürlüğüne, sorgulamaya açık bir eğitime ve farklı görüşlere hürmet duyulan bir ortama muhtaçlık duyar. Bireylerin fikirlerini rahatça tabir edebildiği, bilgilerin sorgulanabildiği ve otoriteye eleştirel yaklaşımın teşvik edildiği toplumlarda eleştirel düşünme gelişir. Ezbere dayalı değil, tahlil ve değerlendirmeye odaklı eğitim sistemleri bu süreci takviyeler. Ayrıyeten kusur yapmanın öğrenmenin doğal bir modülü olarak görüldüğü, açık fikirli ve öğrenmeye kıymet veren kültürel yapılar kritik düşünmenin temelini oluşturur.
Peki bu bahsi geçen hünerleri eğitim sistemine müfredatlar, kitaplar, LGS ve gibisi yaklaşımlar eliyle entegre ettik diyelim.
Peki Türk kültürü, Kürt kültürü??? Yozgat, Diyarbakır, Tokat, İzmir üzere vilayetlerde sıradan bir aileyi düşünün? Örneğin yaratıcılık baştan aşağı meydan okumadır. Nizama başkaldırmak, çalışan bir yapıyı yıkıp yenisini inşa etmektir. Kimin ailesinde bu türlü bir kültür var? Kaçımız çocuğumuzla sağlıklı bağlantıya sahibiz? Meskende işbirliği var mı? İmeceyi ne vakit öldürdük? Kritik düşünme ülkemiz siyasi ikliminde mümkün mü? Sinemalarda babasına ismi ile hitap eden Amerikan çocuğunu istiyor muyuz konutumuzda? Yüreğiniz varsa biriniz gidip babanıza “Naber Mustafa?” desenize!
Türkiye’de eğitim ıslahatlarının başarısız olmalarındaki en temel sebepler;
1- Kültüre uyumlu olmamaları
2- İthal olmalarıdır.
Sürekli bahsettiğimiz Köy Enstitüsü modelinin başarılı olmasındaki en temel etken kültüre ahenk sağlarken dönüşümü elde edebilmekten geçiyordu. Okullar başarılı olmak için kendi kültürlerini yaratmışlardı. Fakat bunu 20 okulla yapabilirken şu anda yapmak mümkün olmayabilir. Köy enstitülerinden bize kalabilecek tek miras vaktinde yapabildiğimizi görmek olur.
Yeni Türk Okulu’nu kurabilmek için en temel husus toplumu dönüştürecek bir yapıyı yavaş yavaş kurmak olmalıdır. Türk okulu toplumu değiştirme rolünü İmtihanla Girilen Maarif Kolejleri’ni açtığında kaybetti. Haliyle yaptığınız ıslahatları toplumsal yapının bir kesimi olarak yapmak gerekiyor. Toplumun ihtiyaçlarını öteleyerek okulu dönüştürmek de mümkün değil.
Yeni Türk Okulu’nun odak noktasına ülke gerçeklerini almak gerekir. Maalesef son 20 yılda Türk okulu kendini kendine hiç benzemeyenlere benzetmeye çalışmıştır. TIMSS, PISA üzere imtihanlarda gösterilen performans kültürel manada bize benzemeyen elma-armut müsabakası üzere akademik tezler, havalı konferans konuşmaları, bakan düzeyinde eğitim turizmi ziyaretlerine neden olmuştur. Finlandiya, Singapur üzere nüfusu İzmir kadar olmayan yerler ile yapılan karşılaştırmalar yalnızca karşılaştırma olarak kalmamış eğitim sistemi ithalatına kadar ilerlemiştir. Her ne kadar küçük ölçekte özel okullar tarafından kopyalanarak başarılı olan örnekler varsa da bu ve gibisi okulların veli profilleri, veli eğitim düzeyleri, veli beklentileri açısından esasen içimizdeki Finlandiyalılar olduklarını söylemek mümkündür.
Dünü Mükemmelleştirmek
Dahası bugün bile 30 yıl öncesinde yarım yamalak ithal ettiğimiz kavramları kendi ekosistemimiz içerisinde düzgünleştirmeye çalışıyoruz. Bana nazaran yeni köy enstitüleri peşine düşmek de, tazminattan beri hastalığımız olan Batıcı bakış açısı da “dünü mükemmelleştirmeye” çalışmaktan öte bir uğraş değildir. Kavram askeri savaş tarihi kavramıdır. Hepinizin malumu 1. Dünya Savaşı’ndan Almanya yenik çıkmıştır. Yaklaşık 30 yıl sonra çıkan 2. Dünya Savaşı’nda ise birinci savaşta her şeylerini kaybeden Almanlar Fransa’yı 7 hafta içerisinde işgal etmişler, İngilizleri ise bitme noktasına getirdiklerinde İngilizler radar kullanmaya başlayınca işler Almanlar için karşıt gitmeye başlamıştır. 1. Dünya Savaşı sonrası Almanlar sıfırdan ordu kurarken mağrur Fransız ve İngiliz devletleri “dünü mükemmelleştirmeye” çalışmışlardır.
Benzer bir durum bizim eğitim reformlarımızda da yaşanmaktadır. Dahası biz dün de güzel olmadığımız için atılan yanlış adımları mükemmelleştirmeye çalışıyoruz. Basitçe:
1- Tuvaletleri hakikat düzgün çalışmayan okullara akıllı tahta astık,
2- Çocukları okula aç gelen okullara bedava ders kitabı dağıttık,
3- Asansörü olmayan ya da çalışmayan okulları 5 katlı yaptık,
4- Bilgisayar laboratuvarı kurduk fakat anahtarını müdür odasında sakladık,
5- Bahçeleri asfalt, beton olan okullara Fatih projesiyle ADSL bağladık…
Okulun bütünüyle bir ekosistem olduğunu unutup odak noktasına yalnızca müfredat kavramını alıp her kezinde işi daha fazla karıştırdık. Tuvaleti düzgün çalışmayan okulda hangi öğretim prosedür ve tekniğini uyguladığınızın bir manası yok. O denli bir okul mimarimiz var ki buralarda insan yetiştirmek için en âlâ hocaların kaleminden en güzel programları yazın tekrar de başarılı olmanız mümkün değil.
Özetle bahsi geçen ıslahatların temel sınırlılıkları:
1- Batı temelli ve kültürel olarak bizde uygulanamaz olmaları,
Örnek: Proje temelli ödev sistemi (Her meskende bir bilgisayar, internet olan, her mahallesinde tam donanımlı kütüphaneler olan Batı’dan ithal edilen lakin Siirt’te işe yaramayan sistem)
2- Okulun bir yaşayan ve nefes alan bir ekosistem olduğunu unutarak daima tıpkı noktasına müdahale ediyor olmaları,
Örnek: FATİH PROJESİ (El yıkayacak sabun, kıç silecek tuvalet kağıdı olmayan okullarda 20 milyar dolar harcayıp donanım sağlamak)
3- Öğretmen beklentileri
Örnek: Ekonomik kaygıları yüksek bir memur kümesi yaratıp sonrasında onlara flipped, proje, robotik, kodlama, vizyon, maarif diye gitmek. Olmayınca da artık geri başa dönüp okula müfettiş göndermek.
Bizim yapacağımız ıslahatların geniş kapsamlı başlaması ve devletin tüm bakanlıklarından dayanakla yapılması lazım. Üçüncü yazıda detaylandıracağım basamaklarda görüşmek üzere…
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar büsbütün muharrirlerinin özgün fikirleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
