Ay sonu gelmeden hesabın buharlaşması sence de biraz gizemli değil mi? Ben harcamadım ki diyorsun ancak banka uygulaması aksini söylüyor. İşte burada devreye beynimizin birtakım oyunları giriyor! Para konusunda seni farkında olmadan yönlendiren kimi zihin tuzaklarını birlikte keşfedeceğiz. Cüzdanını sen denetim ediyor sanıyorsun lakin tahminen de kararları beynin kendi oyunlarıyla çoktan verdi! İşte tam da bu yüzden finansal fikirlerimizin perde ardına göz atıyoruz.
1. Birinci duyduğun bilgi, tüm kararlarını etkileyebilir.
Mesela bir eserin fiyatı evvel 999 TL olarak gösterilip sonra 699 TL’ye inince “İnanılmaz fırsat!” diye düşünüyoruz. Zira birinci gördüğümüz fiyat zihnimizde bir referans noktası oluyor. O andan itibaren her şey bu referansın etrafında dönmeye başlıyor. Halbuki o eser zati 699 TL edecek bir şey olabilir. Fakat biz o birinci fiyatın tesirinden kurtulamayız ve bu da seni beklenmedik bir alışverişe sürükleyebilir.
2. Ekstra gelirlerini ana bütçeden ayırmak aldatıcı olabilir.
“Bu ay ekstra bir prim geldi, onu rahat rahat harcayabilirim!” diyorsan klasik bir zihin hesabı yapıyorsun. O para da senin olağan maaşın üzere kıymetlendirilmesi gerekirken, bonus ya da ikram muamelesi görür. Bu da seni savurgan kararlara yönlendirebilir. Tüm gelirine eşit uzaklıkta durmayı öğrenmek, uzun vadede cüzdanını korur.
3. “Ufak tefek harcamalar bir şey yapmaz” fikri cüzdanı sessizce boşaltır.
Gün içinde aldığın kahve, orta öğünler, uygulama içi satın alımlar ya da kargo farkı üzere küçük masraflar farkında olmadan büyük toplamlar oluşturur. Zira bu harcamalar bütçelik değil, günlük üzere algılanır. Beynin bu küçük ölçüleri değersiz görmeye eğilimlidir halbuki ay sonunda bakınca o ufak tefekler bir ortaya gelerek önemli bir meblağ olabilir. Bu nedenle sık yapılan küçük harcamalar da büyük resme dahildir. Hatta bazen en çok bu küçük alışkanlıklar gayelerinden seni uzaklaştırır.
4. Bir şeyin lazım olduğunu zannetmek birçok vakit beynin yeterli oynadığı bir oyundur.
Benzer pantolonum var lakin bu model farklı dediğin anda beyin devreye girip onu muhtaçlık üzere gösterir. Meğer bu bir istekten ibarettir lakin sen kendini ikna etmişsindir bile. Bu yanılsama alışveriş merkezlerinde, online sitelerde, reklamlarda sık sık tetiklenir. Zira beynimiz, mantığı bir kenara bırakıp hislerle karar verir. Bu da seni nitekim gereksinimin olmayan harcamalara iter. Alışveriş yaparken “Bu hakikaten lazım mı, yoksa yalnızca şu an çok mu hoşuma gitti?” sorusunu kendine sormak büyük fark yaratabilir.
5. Bugünün keyfi, yarının planından baskın gelir.
“Bugün dışarıda yiyeyim, yarın bakarız” diyorsan seni anlıyoruz zira beyin kısa vadeli hazlara bayılır! Uzun vadeli gayeler? Onlar biraz sıkıcı gelebilir. Lakin ne yazık ki bu anlık mutluluklar, bütçeyi en çok zorlayan şeylerden biri. Bazen pizzayı değil, amaçlarını beslemek gerek!
6. Fiyatsız olan her şey daha cazip gelir.
Ücretsiz kargo için 200 TL daha harca cümlesine kim hayır diyebilir ki? Ancak aslında parasız olan şey uğruna fazladan para harcamış oluyorsun. Fiyatsız sözü o denli güçlü ki, beyin çabucak oraya odaklanıyor ve mantığı devre dışı bırakıyor. Yani ücretsiz diye harcadığın paranın aslında sana ne kadara mal olduğunu fark etmiyorsun.
7. Oburlarının ne yaptığı seni direkt tesirler.
Komşunun yeni arabası, arkadaşının tatil paylaşımları… Bunlar seni istemediğin harcamalara itebilir. Zira farkında olmadan kendini karşılaştırır ve benim neyim eksik dersin. Lakin unutma, herkesin finansal durumu farklı. Sen kendi yolunda yürümeye devam et, bütçene sadık planlarla ani borçlanmaların önüne geçersin.
8. Değişim yerine mevcut durumu muhafazayı tercih edersin.
Banka hesabında duran lakin düşük faiz getiren birikimini farklı bir yatırım aracına geçirmekte zorlanıyorsan, yalnız değilsin! Beynimiz, bildiğimiz ve alıştığımız şeylere sadık kalmayı sever. Halbuki o mevcut hal sana uzun vadede bir şey kazandırmıyor olabilir. Bu zihinsel konfor alanı, seni gelişimden uzak tutabilir. Biraz araştırma ve minik adımlarla bu alışkanlığı kırmak mümkün!
9. Kendine fazla güvenmek, finansal yanlışların davetiyesidir.
Ben ekonomiyi güzel bilirim, piyasayı ben çözdüm üzere fikirler, bazen seni gerçeklerden uzaklaştırabilir. Çok inanç, yanlış kararları hakikat sanmana neden olabilir. Bilhassa yatırım hususlarında bu yanılgı büyük kayıplar doğurabilir. Herkes yanılgı yapabilir sıkıntı bunu fark etmek ve öğrenmek!
10. Herkes yapıyorsa hakikat sanma tuzağı.
Bütün arkadaşların kriptoya giriyorsa, sen de ben de girmeliyim diyebilirsin. Zira kalabalığın yaptığı şey, otomatik olarak yanlışsız üzere gelir. Bu da seni tahlil etmeden kararlar almaya sürükleyebilir. Halbuki her yatırım, ferdî bir karardır. Sürünün değil, kendi planının peşinden git!
11. Çok fazla seçenek, karar vermeyi zorlaştırır.
Bugün hangi yatırım aracını seçsem? Bu kredi kartının kampanyası mı daha yeterli, başkası mi? Daima seçenekler ortasında sıkışmak, zihni yorar ve seni en kolayı seçmeye iter. Bu da bazen en mantıklısı olmayabilir. Kararlarını sadeleştir, kriterlerini evvelce belirle ve yorulmadan doğruya yönel!
