‘Online alışverişte %70’e varan fırsatlar!’, mağaza camlarında ‘2 al 1 öde!’, sepet ekranında ‘Sadece bugün geçerli!’ yazılarını görüyoruz daima. Hepimiz bu sahnelere tekraren denk gelmiş ve birçok vakit da kendimizi alışveriş yaparken bulmuşuzdur.
Peki bu indirimlere neden bu kadar kolay kanıyoruz? Beynimiz bu etiketleri gördüğünde hakikaten neler yaşıyor? Yalnızca cüzdanımız değil, karar sistemimiz da etkileniyor olabilir mi? Haydi gel, birlikte bu öğrenelim.
Beynimiz indirimi ödül üzere algılıyor, dopamin fışkırıyor!
İndirim gördüğümüzde beynimizin ödül sistemi harekete geçiyor. Dopamin ismi verilen memnunluk hormonu devreye giriyor ve beynimiz bu fırsatı kaçırmamak için bizi alışverişe yönlendiriyor.
Tıpkı sevdiğimiz bir yemek ya da övgü almak üzere, indirim de bize kendimizi kazanmış, başarmış hissettiriyor. Alışverişin kendisi kadar, düzgün bir fırsatı yakalama hissi de bizi cezbediyor.
Sınırlı vadeli kampanyalar aciliyet hissi yaratıyor, mantık devre dışı kalıyor.
“Son 3 saat!”, “Sadece bu geceye özel”, “Tükendi, 2 eser kaldı!” üzere sözler, beynimizin karar alma sürecini hızlandırıyor. Vakit baskısı, rasyonel düşünmeyi ikinci plana atıyor.
Bu aslında evrimsel bir reaksiyon: Kaybetme korkusu, harekete geçme isteğini artırıyor. Meğer ki birden fazla vakit o fırsatlar bir gün sonra yeniden karşımıza çıkabiliyor fakat ne yarar…
İndirimdeydi, o yüzden aldım diyip vicdanımızı rahatlatıyoruz…
İtiraf edelim: Gereksinimimiz olmasa da indirimdeydi diyerek alışveriş yapıyoruz. Bu telaffuz aslında finansal bir savunma düzeneği. Harcadığımız parayı rasyonelleştirmenin bir yolu bu.
Kendimizi makus hissetmemek için “normalde 300 TL fakat ben 180’e aldım” demek, beynimizin suçluluk hissini bastırmasına yardımcı oluyor. Yani indirimi değil, vicdanımızı satın alıyoruz.
İndirimli fiyatları görünce eserin kıymetini sorgulamayı çabucak unutuyoruz.
Ürün 500 TL idi, artık 250 TL. Beynimiz bu indirimi bir kar olarak görüyor. Lakin kimse şu soruyu sormuyor: Bu eser sahiden 500 TL eder mi?
Çoğu marka evvel fiyatı şişirip sonra indirime sokuyor. Yani algılarımız yönetiliyor.
İndirim, gereksinim listemizi alt üst ediyor.
Aslında yalnızca bir pantolon alacaktın. Lakin ikinci esere %50 ibaresini görünce kendine ceket de aldın. Market alışverişinde 2 al 1 öde gördün, hiç muhtaçlığın olmayan eseri sadece kampanya var diye sepete attın.
Bu indirime dayalı alışveriş biçimi, bütçemizi plansızca şişiriyor. Sonuçta indirimli olsa bile, muhtaçlığın olmayan bir şey hala gereksiz bir harcama oluyor.
Beyin indirimi görünce mantıktan çok hislerle hareket ediyor.
Finansal kararlarımızı birçok vakit rasyonel sandığımız hisler yönetiyor. Bu fırsat bir daha gelmez, ben bunu hak ettim, üzere iç sesler, alışveriş kararlarımızın temelini oluşturuyor.
Bu da indirim periyotlarını yalnızca finansal değil, duygusal bir çöküş haline getirebiliyor. Alışveriş sonrası “gerçekten gereksinimim var mıydı?” sorusu beynin mantıklı kısmının geç uyanmasından kaynaklanıyor.
Gerçek indirim mi yoksa algı oyunu mu? Ayırt etmek kolay değil.
Piyasada birçok kampanya, aslında göründüğü kadar cazip değil. Birebir eser, farklı mağazalarda farklı fiyatlarla sunulabiliyor. Birtakım markalar evvel fiyatları artırıp sonra şok indirim diye olağan düzeye çekiyor.
O yüzden gerçek indirimle fiyat oyunlarını ayırt edebilmek için fiyat araştırması yapmak kural. Karşılaştırma siteleri, fiyat geçmişini gösteren uygulamalar bu noktada yardımcı olabilir.
