Bir görüntüye denk geldiniz. Biri yağmurun altında ağlıyor, biri İspanyol balkonunda keman çalıyor, yaşlı bir teyze dans ederken kalpleri topluyor. Ve içinden bir ses ‘Bu çok âlâ ya…’ diyor. Lakin sonra çabucak akabinde öbür bir ses geliyor: “Bir dakika… Bu sahne biraz fazla yeterli değil mi?”
Artık toplumsal medya, yalnızca kullanıcıların çektiği içeriklerden ibaret değil. Yapay zeka, bir sahneyi baştan sona, sıfırdan yaratabiliyor. Üstelik bu görüntüler o kadar gerçekçi ki, gerçek olanla olmayan ortasındaki çizgi, bildiğimiz manada bulanıklaşıyor.
İşte tam da bu yüzden, bir içeriğin AI eseri olup olmadığını anlamak için bir ölçü dikkat, biraz müşahede, biraz da bu rehber gerekiyor. Hazırsanız başlıyoruz.
1. Göz kırpmayan insan mı olur?
İnsan gözü doğal olarak makul aralıklarla kırpılır fakat yapay zekâ şimdi bu hususta tam not alamıyor. Bir görüntüde kişi uzun müddet gözünü kırpmıyorsa ya da göz kapakları garip garip hareket ediyorsa bu durum, o manzaranın uydurma olduğuna dair güçlü bir işaret olabilir. Ayrıyeten gözlerdeki canlılık eksikliği de dikkat cazibeli olur. Gerçek bir beşerde gözün ışığı, mimiklerle olan ahengi hissedilirken, yapay olanlarda güya camdan yapılmış üzere sabit ve hissiz durur. Bu yüzden o bakışlara düzgün bak!
2. Parmaklarını say, emin ol!
Evet, hala işe yarıyor. Yapay zeka, insan elini üretmekte önemli manada zorlanıyor. Bir kişinin bardağı tutuşu, kalemi kavrayışı, el hareketleri… Hepsi biraz garip, biraz mekanik. Parmaklar ya fazla uzun ya da eksik oluyor. Bazen bir el altı parmaklı oluyor ancak o kadar düzgün ki fark etmiyorsun bile. Bilhassa süratli geçen görüntülerde yapay zeka bu çeşit ayrıntılara çok takılmıyor.
3. Art plan ayrıntılarında cümle kuramayan tabelalar…
Kitaplık var fakat kitap isimleri “Jajol Kloztr” üzere uydurma. Ya da sokak sahnesinde tabelalar bir tuhaf, harfler karışmış. Yapay zeka yazı konusunda hala tökezliyor. Art planda bir şeyler fazla estetik ya da gözün takılıyor fakat nedenini anlayamıyorsan, sebebi muhtemelen yapay zeka.
4. Seslere dikkat et!
Yapay zeka dayanaklı sesler son devirde hayli gelişti lakin hala robotik bir titreşimden kaçamıyorlar. Mesela birinin ağlayarak konuştuğu bir görüntü var diyelim, sesi düz çizgide ilerliyor, ne iniş var ne çıkış. Tonlama yok, vurgu yok, hatta bazen sözler ortası garip duraklamalar var. Tam ‘Bir şey eksik lakin ne?’ dediğiniz anlarda AI sahnede olabilir.
5. Mimikler…
AI bir hız sözü vermeye çalışıyor ancak ya fazla abartıyor ya da büsbütün unutuyor. Mesela, biri kahkaha atıyor ancak gözleri donuk. Ya da bir çocuk ağlıyor lakin hız tabiri gülüyor üzere. Mimikler uyumsuz, yüz kasları senkronize değil. Güya biri hızına gülme efekti yapıştırmış üzere duruyor.
6. Dudaklarla sözler ortasında uzaklık var mı?
Deepfake görüntülerde dudak senkronizasyonu bazen o kadar makûs ki, arttan ses geliyor fakat ağız ‘merhaba’ demeye çalışıyor. Bilhassa konuşma görüntülerinde bu ayrıntısı düzgün izlemek gerekiyor. Sesle imaj ortasında bir saniyelik fark bile tüm büyüyü bozar. ‘Sesi duyuyorum lakin ağız öbür bir şey söylüyor’ diyorsan, bu sahnede gerçek biri oynamıyor olabilir.
7. Kıyafetler uydurma üzere duruyorsa…
Yapay zeka bazen kıyafet üretirken gerçek dışı kesimler yaratıyor. Örneğin, birinin üstünde gömlek var lakin düğmeler yamuk dizilmiş ya da yakası omzundan sarkıyor. Logolar ‘ADADAS’ üzere tanıdık lakin değil; o klasik AI karıştırması.
8. Işık bir yerden, gölge farklı yerden.
Işık bir yandan geliyor lakin gölge öteki bir yerde… ya da hiç yok! Yapay zeka görüntülerinde gölgeler fizik kurallarına muhalif davranabilir. Güneş dorukta ancak gölge yana yanlışsız düşüyor, ya da insanın ayağının tabanında olması gereken gölge büsbütün unutulmuş. Gerçek bir görüntüde ışık ve gölge bağı dengeli ve fizik kurallarına uyar. AI ise bazen bu kuralları hiçe sayabiliyor. Bilhassa kıyafet ayrıntılarında, yüze düşen gölgelerde ya da cama yansıyan imgelerde tutarsızlık varsa, o görüntüde bir şeylerin karşıt gittiğini anlayabilirsin.
9. Hiç yaşlanmayan yüzlere dikkat!
Bazı görüntülerde insanların yüzleri o kadar pürüzsüz, çizgisiz ve ‘photoshop’lu gibi’ oluyor ki insan ister istemez şüpheleniyor. Hele bir de mimik yoksa, her cümlede tıpkı yüz sözü kalıyorsa… yapay zekanın işleri olabilir.
Gerçek hayattaki gözenekleri, kırışıklıkları ya da yüzdeki küçük kusurları yok eder. Bu da kişiyi bir çeşit plastik yüzlü avatara dönüştürür. Bir yüz fazla harikaysa ve burnun tabanında durduğu halde hala filtreli üzere görünüyorsa, o görüntü gerçek olmayabilir.
10. Altyazı saçmalıyorsa işler karışık!
Bazı AI görüntülerinde alt yazılar da yapay zeka tarafından otomatik yerleştiriliyor. Lakin senkron kaymaları, bağlamsız çeviriler ya da komik yazım yanlışları varsa o görüntünün otomatik üretildiğini anlayabilirsin. Ayrıyeten alt yazıların görüntüyle büsbütün alakasız içerik taşıması da yapay zekanın sınıfta kaldığı öteki bir alan. ‘Merhaba’ diyor lakin alt yazıda ‘Yeryüzü insanlarını selamlıyorum’ yazıyor mesela. Bu üzere çelişkiler en net sinyallerden biri olabilir.
11. Yorumlar, “Bu gerçek mi?” diye kaynıyorsa…
Bazen en net ipucu yorumlarda saklı. Şayet bir görüntünün altı ‘Bu yapay mı?’, ‘Göz kırpmıyor resmen’, ‘Deepfake bu’ üzere yorumlarla dolup taşıyorsa yalnız olmadığını anlarsın. İnsanların toplu sezgileri genelde çok güçlüdür. Bir görüntü sahiden garipse, esasen birçok kişi bunu fark eder. O yüzden bir görüntü kafanı karıştırdıysa, yorumları oku. Hatta bazen en sağlam tahlilleri yorumlarda bulursun. Toplumsal medyanın kolektif zekası, AI içeriklerini yakalama konusunda şaşırtan derecede başarılı.
