Hepimizin hayatında kesinlikle bir defa duyduğu cümleler vardır: ‘Biraz biriktirseydin keşke’, ‘Zor günler için para lazım’, ‘Tasarruf yapmadan olmuyor bu işler…’ Fakat iş uygulamaya gelince, işler pek de kolay ilerlemiyor. Harcamalar bitmiyor, gelir yetmiyor, planlar suya düşüyor.
Peki ya birtakım toplumlar bu işin formülünü çözmüşse? Mesela Japonya… Hem ekonomik olarak dünyanın en güçlü ülkelerinden biri hem de birey seviyesinde tasarruf kültürüyle dünyaya örnek olmuş bir yer. O denli ki Japon halkı, yalnızca ferdî manada değil, toplumsal olarak da tasarrufu bir hayat stiline dönüştürmüş durumda.
Hazırsanız gelin, Japonların bu tasarruf işini nasıl bu kadar âlâ yaptığını daima birlikte inceleyelim.
Japonya deyince aklımıza teknoloji, anime ve sistem gelir… Fakat bir de bu tasarruf işi var ki, nitekim öteki bir seviyede!
Evet evet, yanlış duymadınız. Japonlar yalnızca teknoloji üretmekle kalmıyor, tıpkı vakitte paralarını da fevkalade yönetiyorlar. Hani biz maaşı alınca “şöyle bir nefes alayım” derken, onlar resmen birikim planı yapmaya başlıyor.
Küçük yaşta başlıyor her şey!
Japonya’da tasarruf eğitimi neredeyse ilkokul sıralarında başlıyor. Çocuklara para idaresi konusunda şuur kazandırmak için okullarda özel sistemler uygulanıyor. Kimi okullarda ‘okul bankası’ bile var! Öğrenciler nizamlı olarak harçlıklarının bir kısmını yatırıyor, defterlerine yazıyor ve paralarının nasıl kıymetlendiğini takip ediyorlar. Bu sayede para yalnızca harcanacak bir şey değil, tıpkı vakitte korunacak ve pahalandırılacak bir kaynak olarak öğreniliyor.
Mottainai” ideolojisiyle büyüyen bir toplum: İsraf etmek ayıp sayılıyor.
Japon kültüründe yerleşik bir kavram var: ‘Mottainai.’ Türkçeye tam olarak “yazık oldu”, “boşa gitti” üzere çevrilebilir fakat aslında çok daha derin. Bir şeyi israf etmek, onun bedelini bilmemek, gereksiz yere tüketmek Japonlar için büyük bir yanlış. Bu anlayış yalnızca suyu boşa akıtmamaktan ibaret değil; yemeği çöpe atmamak, kullanmadığın eşyayı çöpe değil geri dönüşüme vermek, hatta vakti bile israf etmemek manasına geliyor. Bu kültürel şuur, ferdî tasarruf alışkanlıklarının temelini oluşturuyor.
Devlet siyasetleri da bu kültürü destekliyor.
Japon hükümeti tasarrufu bireylerin omzuna yüklemekle kalmıyor, sistemli siyasetlerle destekliyor. Meiji Devri’nden bu yana devletin çeşitli tasarruf kampanyaları düzenlediği, özel tasarruf sistemleri kurduğu biliniyor.
Savaş vaktinden kalma alışkanlıklar bugün bile tesirini sürdürüyor.
II. Dünya Savaşı sırasında Japon halkı, savaş iktisadına dayanak olmak için para biriktirmeye yönlendirildi. Bilhassa çocuklara yönelik kumbara kampanyalarıyla herkesin taşın altına elini koyması sağlandı. Bu güç vakitlerde edinilen alışkanlıklar, savaş sonrası toparlanma devrinde de devam etti ve bugünkü tasarruf kültürünün temelini oluşturdu.
Tüketim toplumu değil, şuurlu tüketim toplumu!
Japonya’da ‘tüketim’ deyince gözünüzde AVM’lerde alışveriş çılgınlığı canlanmasın. Japon halkı, şuurlu tüketim konusunda hayli hassas. Gerekmedikçe yeni bir şey almıyorlar. Aldıkları eserleri uzun yıllar kullanıyorlar. Kıyafetleri yenilemek için moda değil, muhtaçlık bekleniyor. Eşyalar tamir ettirilerek kullanılmaya devam ediyor. Bu anlayış hem etraf dostu hem de bütçe dostu!
Gösteriş merakı yok, sadelik bir hayat şekli…
Japon toplumunda ‘göze sokmak’ üzere bir kavram pek yok. Beşerler sahip olduklarını göstermektense, sade ve mütevazı yaşamayı tercih ediyor. Gösterişli otomobiller, lüks saatler, devasa konutlar yerine daha işlevsel, sade lakin huzurlu hayat alanlarını önemsiyorlar. Bu da doğal olarak tüketim baskısını azaltıyor, tasarrufu artırıyor.
“Yaşlandığımda ne olacak?” sorusuna şimdiden karşılık arıyorlar.
Japonya yaşlanıyor. Genç nüfus azalıyor, yaşlılar çoğalıyor. Bu durumda beşerler “yaşlılığımda ne yapacağım?” diye düşünüyor ve erkenden tasarrufa başlıyor. Zira orada ’emekli maaşı yeter’ diye bir garanti yok. O yüzden geleceğini düşünen herkes birikim yapıyor.
Tasarruf yalnızca para biriktirmek değil, vakti ve enerjiyi de makul kullanmak.
Japonların tasarruf anlayışı sadece finansal değil. Vakit idaresinden güç tasarrufuna kadar her hususta sistemli davranıyorlar. Konutlarda akıllı güç sistemleri kullanılıyor, ulaşımda dakiklik hayatın kuralı, iş yerlerinde gereksiz toplantılardan kaçınılıyor. Yani tasarruf, günlük hayatın her alanına yayılmış durumda.
Toplum baskısı değil, toplum şuuru var.
Bizde bazen “aman el ne der” kaygısıyla yapılan davranışlar, Japonya’da toplumsal şuurla şekilleniyor. İsraf yapan biri etrafı tarafından yargılanmıyor ancak ayıplanıyor. Zira toplum olarak bu bahiste ortak bir bedelleri var. Bu da bireyleri tasarrufa yönlendiriyor lakin suçlayarak değil, bilinçlendirerek.
Japonya örnek alınıyor zira onlar tasarrufu hayatın doğal bir modülü haline getirmişler.
Japonların tasarruf anlayışı bir ‘sıkıntıdan’ ya da ‘kısıtlamadan’ değil, bir ömür usulü tercihinden doğuyor. Sade yaşamak, planlı olmak, geleceği düşünmek, çevreyi önemsemek ve kaynakları israf etmemek… Bütün bu ögeler bir ortaya gelince hem birey güçlü oluyor hem de toplum. Bu yüzden Japonya, tasarruf konusunda örnek alınan bir ülke haline geliyor.
