Bazen ders ortalarında sohbet açmak zordur. Ya da öğretmenin bir husus anlatırken ‘Ekstra bilgisi olan var mı?’ dediğinde ortama bomba üzere düşmek istersin lakin aklına hiçbir şey gelmez. İşte tam da o anlar için hazırlandı bu liste! Okuduktan sonra senden havalısı olmayacak. 😎
1. Dünyanın en sessiz odasında beşerler fazla kalamıyor zira… kendi organ seslerini duyuyorlar!
Minnesota’daki Orfield Laboratuvarı’nda bulunan bu oda, tam manasıyla sessizliğin kralı! İçeride yankı sıfır, ses yalıtımı azamî. Hatta o kadar sessiz ki, içeride kalan beşerler kendi kalp atışlarını, mide seslerini ve eklem hareketlerini bile duyabiliyor. Bilim beşerlerine nazaran bu ortamda 30 dakikadan fazla kalmak zihinsel olarak zorlayıcı. Zira beyin, alıştığı dış sesleri alamayınca paniklemeye başlıyor.
2. Mavi gözlü herkesin çok fakat çok eski bir ortak atası var!
Mavi gözlü biriysen ya da arkadaşların ortasında mavi gözlü biri varsa çabucak ona bunu söyle: “Senin göz rengin aslında bir genetik sürprizmiş!” Bilim insanları, mavi gözlü insanların yaklaşık 6.000-10.000 yıl evvel yaşamış tek bir beşerden türediğini keşfetmiş. Bu demek oluyor ki, mavi gözlü beşerler birbirine uzak akrabalar!
3. Balıklar suyun içindedir lakin kimileri… sarhoş olabilir!
Balıklar daima suda yaşar diye onların her vakit ‘ayıktır’ sandıysan… bir daha düşün! Birtakım ortamlarda, bilhassa oksijen düzeyi düşük olan sularda, fermantasyon başlıyor ve bu da etanol (yani alkol) oluşumuna yol açabiliyor. Kimi balıklar bu unsurları soluduklarında sersemleyip istikrarlarını kaybedebiliyor. Yani “sarhoş balık” terimi bir müzik ismi olmaktan fazlası olabilir!
4. Timsahlar neden lisan çıkarmaz biliyor musun? Zira… çenelerine yapışıktır!
Timsahları daima müthiş dişleriyle biliriz lakin aslında çok garip bir özellikleri daha var: Lisanlarını dışarı çıkaramazlar! Zira lisanları, ağızlarının alt kısmına sıkıca bağlıdır. O yüzden bir timsahı asla lisan çıkarırken yakalayamazsın.
5. “Sessiz harf” diyoruz lakin sessiz değiller!
‘Sessiz harfler’ denince güya ses çıkarmaz üzere geliyor; lakin, bu büsbütün yanlış bir algıdır. Zira aslında ‘sessiz harf’ dediğimiz harfler, tek başına okunamaz ve sesli bir harfe gereksinim duyarlar. Yani sessizlikten kastımız, ‘yardımsız okunamama’dır. Mesela ‘k’ harfini tek başına okuyamazsınız, fakat ‘ka’ dersiniz; yani sesli harfle bir arada çalışır.
6. En uzun Türkçe söz tam 70 harf!
Hazır Türkçe demişken, gel biraz da lisanın hudutlarını zorlayalım:
“Muvaffakiyetsizleştiricileştiriveremeyebileceklerimizdenmişsinizcesine.”
Evet, bu sahiden bir kelime! Üstelik manası da var. Türkçede eklemeli yapı sayesinde, kök bir sözün üzerine ekler geldikçe mana büyüyor, söz de uzadıkça uzuyor. Sonuç mu? Tek sözlük dev cümleler! OSınıf’ta bu kelimeyi ezberleyip takılmadan söyleyebilen şimdi çıkmadı fakat tahminen de sen birinci olursun.
7. Bedenin yılda küçük bir havuz dolusu tükürük üretir!
Tükürük deyince biraz yüzümüz ekşise de, bedenimiz için inanılmaz değerli bir sıvıdır. Günde ortalama 1 ila 1.5 litre ortasında tükürük üretiyoruz. Bu da yılda yaklaşık 500 litrelik bir havuzu doldurmaya yeter! Tükürük, yemekleri yutmayı kolaylaştırır, ağız sıhhatini korur ve sindirimi başlatır. Yani düşündüğümüzden çok daha faydalı!
8. Işık, gözümüze gelene kadar geçmiş olabilir!
Fen dersinde “ışık çok hızlıdır” diyoruz ya… O kadar süratli ki, Güneş’ten çıkan ışığın bize ulaşması tam 8 dakika 20 saniye sürüyor. Yani biz aslında Güneş’e baktığımızda onun 8 dakika evvelki halini görüyoruz. Daha da ilginci, kimi uzak yıldızlar için bu müddet milyonlarca yıl olabilir! Hasılı, gökyüzüne baktığında aslında geçmişe, yani bir vakit makinesine bakıyorsun. Sen hâlâ teleskopla yıldız ararken, biz OSınıf’ta geçmişin ışığını yorumluyoruz!
9. Roma sayılarında sıfır yok!
Roma sayıları tarihte çok kullanıldı lakin büyük bir eksikleri vardı: Sıfır yoktu! Evet, sıfır kavramı Hindistan’da bulundu ve Araplar sayesinde Avrupa’ya ulaştı. Romalılar için “yokluk” sayılmazdı. Bugün “0” olmadan hesap yapamayacağımızı düşünürsek, sıfırın icadı matematikte ihtilal yarattı!
10. Dünya’nın merkezi nitekim lav üzere kızgın!
Sosyal ve fen derslerinde daima bahsedilir: Dünya’nın merkezinde çekirdek vardır. Lakin bu çekirdek yalnızca “merkez” değil, tıpkı vakitte Güneş kadar sıcak olabilir! İç çekirdek yaklaşık 5.000°C ve dış çekirdek sıvı halde. Yani aslında biz her gün üstünde yürüdüğümüz yerkabuğunun altında lav dolu bir dünya taşıyoruz.
11. Ay’daki ayak izleri milyonlarca yıl silinmeyecek zira orada… hava yok!
1969 yılında Ay’a birinci adım atıldığında, o meşhur ayak izleri oluştu. Ve işin ilginci, o izler hala orada duruyor. Zira Ay’da rüzgar yok, yağmur yok, erozyon yok. Tabiat olayları olmayınca da izler öylece kalıyor. Tahminen milyonlarca yıl boyunca biri gidip de üstünü örtmedikçe o izler sonsuza kadar kalacak.
12. Osmanlı’da birebir anda 3 takvim vardı.
Osmanlı periyodunda takvimler bir epey karışıktı. Dini bayramlar Hicri takvim ile kutlanırken, devlet işleri için Rumi takvim kullanılıyordu. Batı ile yapılan yazışmalarda ise Miladi takvim devreye giriyordu. Velhasıl, bir olayın üç farklı tarihinin olması normaldi! Tarihçiler için işler karmaşık olsa da, OSınıf’ta bu üç takvimi anlamak ve karıştırmamak bizim işimiz!
13. Öğrendiğin şeyleri bir diğerine anlatırsan daha düzgün hatırlarsın!
Bilimsel olarak kanıtlanmış bir şey var: Bir bilgiyi öğrendikten sonra diğerine anlatmak, o bilginin hafızanda çok daha kalıcı olmasını sağlıyor! İşte bu yüzden OSınıf ders çalıştıktan sonra arkadaşına anlatmak çok kıymetli. Beynin, anlatma sırasında bilgiyi işler, düzenler ve yerine yerleştirir. OSınıf’ta bu usulü kullananlar, öğrendiklerini daha süratli ve tesirli halde pekiştiriyorlar.
