Yalnızlık artık yalnızca bir his değil, bir halk sıhhati sorunu. Dünya Sıhhat Örgütü 2023’te yalnızlığı depresyon ve kalp hastalıkları kadar riskli gördüğünü açıkladı. Bizim toplumumuzda ise bu his ekseriyetle saklanıyor; sessizce büyüyor ve insan bağlantılarını içeriden çürütüyor. Üstelik artık bu yalnızlığı konuşmanın bile yerini, yapay zekâ ile yapılan ‘dijital dertleşmeler’ alıyor. Dijitalleşmeyle üzücü halde özgürleiştiğimize vurgu yaparken birebir vakitte yalnızlığımız derinleşiyor. Yapay zekayı dost edindik. Her şeyimizi biliyor. Birinci olarak onunla dertleşiyoruz. Bu bizi daha esnek mi kılıyor, yoksa daha fazla katılaşıyor muyuz?
Giderek artan sayıda insan, duygusal yüklerini bir yapay zekâya anlatıyor.
Çünkü orada yargı yok, terk edilme korkusu yok, açıklama yapma zaruriliği yok. Kulağa konforlu üzere geliyor, değil mi? Lakin tam da bu yüzden riskli. Zira konfor, her vakit şifa getirmez. Bazen yalnızca kaçınmayı kolaylaştırır. Tıpkı ACT (Kabul ve Adanmışlık Terapisi) yaklaşımının söylediği üzere: “Acıdan kaçarken, manadan da uzaklaşırız.” Gerçek bir bağda mübadele var, karşılık var, tartışma var, geri çekilme var, birlikte regüle olmak var. bunlar bağa dair sorumluluklar ve hepsi gerçek bir bağa hizmet ediyor. Seni üzmeyen seni nitekim memnun edebilir mi? Barışmak ve baştan başlamak elimizden alınmış kavramlar. Yapay zeka sırdaş olabilir mi bilinmez ve tıpkı vakitte çok fazla sır vermek derin yaraların görmezden gelinmesidir.
2023’te American Psychological Association tarafından yapılan bir araştırma, yapay zekâ ile duygusal bağ kuran bireylerin kısa vadede rahatladığını lakin uzun vadede toplumsal izolasyonlarının derinleştiğini ortaya koydu. Zira bir bot, size ‘anlatabilirsiniz’ der. Lakin ‘gerçekten anlaşılmak’, yalnızca beşerle mümkün olur. CFT (Şefkat Odaklı Terapi) bakış açısıyla düşündüğümüzde ise, yapay zekâ tehdit sistemimizi sakinleştirebilir lakin şefkat sistemimizi harekete geçiremez. Zira göz teması, ses tonu, birlikte susma hali üzere bedensel-ruhsal regülasyon ögeleri yalnızca insani ilgilerle mümkün olur.
Bu çağın en büyük ikilemi tahminen de şu: Bağ kurmak istiyoruz fakat bağa tahammül edemiyoruz. Görünür olmak istiyoruz ancak görülmek bizi çıplak hissettiriyor. Halbuki hiçbir algoritma, bize bir dostun sessizce omzumuza dokunmasının bıraktığı izi veremez.
Yapay zekâyı araç olarak kullanmak mümkün. Ancak güzelleşmek için hâlâ bir beşere gereksinimimiz var. Zira insanı lakin insan anlar.
X
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar külliyen müelliflerinin özgün fikirleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
