Türkiye’de yaşanan derin ekonomik krizler, toplumun her kısmını olduğu üzere eğitim alanını da derinden etkiliyor. Bilhassa büyük kentlerdeki özel okulların maliyetleri astronomik sayılara ulaşmış durumda. 600 bin TL ile 1.5 milyon TL bandına çıkan okul fiyatları, orta sınıfın fiilen yok olduğu bir ülkede, özel eğitimi artık neredeyse sadece üst gelir kümesinin erişebileceği bir lüks haline getirdi. Bu durumun kendisi bile, eğitimin temel bir hak mı yoksa piyasa malı mı olduğu sorusunu tekrar gündeme getiriyor.
Yazan: Kayhan Karlı, YÖMEV Başkanı
Eğitimde Çarpık Bir Ekonomi
Büyükşehirlerdeki özel okulların artan maliyetleri sadece enflasyonla açıklanamaz. Lüks yerleşke yatırımları, marka yarışları, yurt dışı diploma programları, itibar yarışı… Tüm bu ögeler, eğitimin özünden uzaklaşmasına neden oluyor. Eğitim, bir “deneyim ürünü” haline getiriliyor fakat bu tecrübenin merkezinde çocuk değil, pazarlama var. Halbuki eğitim, şatafatla değil; âlâ öğretmenle, sağlıklı bir öğrenme iklimiyle ve hakikat pedagojiyle gelişir.
Öte yandan, Anadolu’daki birçok özel okul hâlâ 250-400 bin TL bandında eğitim sunabiliyor ve bu kurumlar, büyük kentlerdeki muadillerine kıyasla finansal manada daha az kriz yaşıyor. Bu da bize şunu gösteriyor: Sorun sadece ekonomik kriz değil, birebir vakitte kent merkezlerinde yapay olarak şişirilmiş bir eğitim iktisadının varlığıdır.
Orta Sınıf Yoksa Eğitim Kim İçin?
Bir toplumun belkemiği olan orta sınıfın erimesi, özel eğitim alanında da bir boşluk yaratıyor. Geçmişte çocuğunu özel okula gönderebilen öğretmen, mühendis, kamu çalışanı, esnaf artık bu maliyetleri karşılayamıyor. Devlet okulları ise kronik öğretmen açığı, yüksek sınıf mevcutları, kaynak yetersizliği üzere yapısal meselelerle boğuşuyor. Böylelikle eğitimde sınıfsal ayrım derinleşiyor; nitelikli eğitime erişim artık direkt ekonomik sermayeye bağlı hale geliyor.
Sürdürülebilirlik için Yeni Bir Model Şart
Eğer özel okulculuk sürdürülebilir olacaksa, üç temel prensip tekrar inşa edilmelidir:
-
Maliyet-Erişilebilirlik İstikrarı: Eğitimin maliyeti ile ailenin gelir seviyesi ortasında daha sağlıklı bir istikrar kurulmalı. Bu noktada kamu-özel iş birliğiyle desteklenen hibrit modeller, eğitim kooperatifleri ve bölgesel burs fonları üzere tahliller geliştirilmelidir.
-
Gösterişten Çok Nitelik: Okulların kaynaklarını, bina şıklığına değil; öğretmen niteliğine, pedagojik donanıma ve öğrenci dayanak sistemlerine yönlendirmesi gerekir. Lüks bir yerleşke yerine, çocukların eleştirel düşünebildiği, toplumsal maharetler kazandığı ve kendini inançta hissettiği bir okul çok daha kıymetlidir.
-
Yerel Güçlenme: Anadolu’daki nitelikli ancak erişilebilir fiyatlı okullar, yeni bir eğitim modeli için ilham olabilir. Bu okulların güzel örnekleri çoğaltılmalı, eğitim yatırımcıları İstanbul merkezli bakıştan kurtularak Anadolu’da büyüme stratejileri geliştirmelidir.
Sonuç: Eğitim Lüks Değil, Haktır
Ekonomik kriz, eğitimin niteliğini düşürmek için bir mazeret olmamalı. Tam bilakis, bu kriz bize “daha az kaynakla daha nitelikli eğitim” sunmanın yollarını aramamız gerektiğini hatırlatıyor. Eğitim dalının geleceği; maliyetleri düşürerek niteliği artırabilen, çocukları merkeze alan, erişilebilirliği önceleyen modellerde yatıyor.
Eğer bu yapısal dönüşüm sağlanmazsa, eğitim sistemi sırf ayrıcalıklı bir azınlığa hizmet etmeye devam edecek ve bu, toplumun toplumsal dokusunu daha da zayıflatacaktır. Bugün artık şu gerçekle yüzleşmeliyiz: Sürdürülebilir olmayan bir eğitim sistemi, nitelikli gelecek inşa edemez.
Kayhan Karlı
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar külliyen müelliflerinin özgün fikirleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
